Կարմիր դրոշներով ու վզկապներով գնում էինք Տաշիրի հրապարակ․․․

Փաշինյանը Սամվել Կարապետյանին անվանում է «կալուգացի օլիգարխ»։ Ասում է վիրավորական շեշտով ու տոնայնությամբ, բայց դժվար ճանապարհ անցած գործարարը կարծես այդ բառերի մեջ վիրավորանք չի տեսնում, որովհետև իր կյանքի ամենածանր, ամենաթրծող շրջանը հենց Կալուգայից է սկսվել։ Նա ժպտում է՝ ոչ թե հակադարձելու, այլ հիշելու համար․

«Կարողացանք լավ անցնել 90-ական թվականները, որովհետև ես այդ ժամանակ արդեն Փաշինյանի շատ սիրած Կալուգայում էի… ծանր ժամանակներ էին, կենդանի մնալ-չմնալու տարիներ, բայց մենք պատվով ու նորմալ անունով անցանք»։ Այդ «պատվով անցնելը» բառ չէ նրա համար․ դրանք տարիներ են, երբ ամեն օրը մի փոքր պայքար էր՝ ոչ միայն հաջողության, այլ գոյատևման համար։ Ու գուցե հենց այդ պատճառով էլ նա չի վիրավորվում։ Ով անցել է նման ճանապարհ, սովորում է ներողամտորեն նայել նրանց խոսքերին, որոնք չեն տեսել այդ ծանրությունը։

Ի վերջո, ուրիշ ի՞նչ կարող է ասել աշխատանքում թրծված մարդը, որի դեմ խոսում է մեկը, ով հոդված փռելուց բացի երևի ոչինչ չի արել։ Ասֆալտ փռելուց է խոսում Նիկոլ Փաշինյանը, իսկ գործարարը ներողամտորեն հիշեցնում է, որ ինքը պատանեկության տարիներին ձեռքով ավելի լավ ասֆալտ էր փռում, քան Նիկոլ Փաշինյանը՝ գերմանական տեխնիկայով։ Ասֆալտ փռելով են ինքն ու եղբայրը կարողացել սովորել ու իրենց ընտանիքին օգնել։ Ասֆալտ փռելով են հզորացել։ Նիկոլ Փաշինյանը խոսում է ասֆալտից, ճանապարհներից, շինարարությունից, իսկ գործարարը հանգիստ հիշեցնում է՝ իր համար դա բառ չէ, այլ ձեռքի աշխատանք։ Այդ նույն ասֆալտն էր, որ նրանց սովորեցրեց դիմանալ, աշխատել, ընտանիք պահել։ Այդ նույն ասֆալտն էր, որ դարձավ նրանց առաջին «կապիտալը»՝ ոչ թե գումարով, այլ փորձով։

Նա մի ուրիշ պատմություն էլ է հիշում՝ արդեն ոչ թե աշխատանքի, այլ ինքնության մասին։ Երբ շատերը, հենց իր դասախոսները, չէին պատկերացնում, թե որտեղ է Տաշիրը, ինչ է Կալինինոն, նրա մեջ մի պարզ, բայց ուժեղ ցանկություն է ծնվում․ աշխարհը պիտի իմանա Տաշիրի տեղը։ «Ցանկություն կար մեջս, որ ամեն ինչ անեմ, մարդիկ կոնկրետ իմանան ես որտեղից եմ… հիմա արդեն շատերը՝ նույնիսկ աշխարհում, գիտեն, թե Տաշիրը որտեղ է, ինչ է նշանակում ու ինչ տեսք ունի»։

Այստեղ արդեն խոսքը բիզնեսի մասին չէ։ Սա մարդու մասին է, ով ուզում է իր ծննդավայրին անուն տալ՝ այնպես, որ այն չկորչի քարտեզի վրա, այլ հիշվի մարդկանց մտքում։

Եվ, թերևս, ամենահուզիչն այն է, որ իր հաջողությունների մասին խոսելիս նա չի խոսում իր վաստակածից։։ Նա վերադառնում է այնտեղ, որտեղ ամեն ինչ դեռ պարզ էր ու մաքուր։ «Դպրոցական երեխեք էինք, դրոշակներով դուրս էինք գալիս գյուղի հրապարակ… լավ սովորող երեխեքին տանում էին Տաշիրի հրապարակ՝ վզկապները կապած, դա երջանկություն էր բոլորի համար»։

Այդ պատկերում ոչ մի մեծ բիզնես չկա, ոչ մի գործարք, ոչ մի հաշվարկ։ Կա միայն երեխայի պարզ ուրախություն՝ կարմիր վզկապ, հրապարակ, ու այն զգացումը, որ դու նկատված ես, արժևորված ես։ Հենց այդ հիշողությունն է, որ մնում է ամենամաքուրը, դրանից հետո են գալիս մեծ հաջողությունները։

Նրա լավ հիշողությունները իր վաստակի մասին չեն։ Դրանք կարմիր վզկապով Տաշիրի հրապարակ գնալու մասին են։ Եվ գուցե հենց դրա մեջ է ամեն ինչի գաղտնիքը․ մարդը, ով չի մոռանում իր ամենապարզ երջանկությունները, կարողանում է մեծ հաջողություններին էլ նայել առանց աղմուկի։

Ի դեպ, այդ վզկապը շատերիս հիշողության մեջ է մնացել։ Եվ, անկեղծ ասած, դա իսկապես ամենալավ հիշողություններից մեկն է։