Հայաստանի ընդդիմության ճգնաժամը: Իմպիչմենթի ձախողում և քաղաքական սպառում

Հայաստանի քաղաքական դաշտը վերջին շաբաթներին նմանվել է խառնաշփոթ թատրոնի, որտեղ դերակատարները փորձում են վերականգնել իրենց ազդեցությունը՝ առանց հստակ սցենարի կամ հանրային աջակցության: Էդգար Ղազարյանի և Նարեկ Մալյանի կողմից սկսված Նիկոլ Փաշինյանի դեմ իմպիչմենթի գործընթացը, որին հաջորդեցին նախկին «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության անդամներ Հովիկ Աղազարյանի և Հակոբ Ասլանյանի կողմից Էդմոն Մարուքյանի առաջադրումը, ինչպես նաև ՀՀԿ-ի և «Պատիվ ունեմ» դաշինքի կողմից Դավիթ Համբարձումյանի առաջարկը, բացահայտում են ընդդիմության խորքային ճգնաժամը: Այս իրադարձությունները ոչ միայն ցույց են տալիս ընդդիմության մասնատվածությունն ու ռազմավարության բացակայությունը, այլև ազդանշան են, որ Հայաստանի քաղաքական դաշտը խրված է սպառված գործիչների և հին մեթոդների ճահճում:

Իմպիչմենթի սկիզբ. Ղազարյան, Մալյան և հանրային դժգոհություն

Էդգար Ղազարյանը և Նարեկ Մալյանը, մայիսի 2025-ին Ազգային ժողովում Փաշինյանի դեմ իմպիչմենթի գործընթաց սկսելու նախաձեռնությամբ հանդես եկան: Նրանց փաստարկները կենտրոնացած էին Փաշինյանի՝ Արցախի կորստի, սահմանային զիջումների և արտաքին քաղաքական ձախողումների վրա, որոնք, նրանց կարծիքով, վտանգել են Հայաստանի ազգային անվտանգությունը: Այս քայլը, սակայն, ավելի շատ ընկալվեց որպես խորհրդանշական ժեստ, քան իրատեսական ծրագիր, քանի որ իմպիչմենթի համար անհրաժեշտ էր խորհրդարանական ձայների երկու երրորդը՝ 71 ձայն, ինչը ընդդիմությունը չուներ:

Ղազարյանի և Մալյանի նախաձեռնությունը, չնայած իր սահմանափակ հնարավորություններին, արտացոլում էր հանրության մի հատվածի դժգոհությունը Փաշինյանի կառավարությունից: 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո Փաշինյանի վարկանիշը զգալիորեն ընկել է, ինչը ընդդիմությանը հնարավորություն էր տվել կապիտալիզացնել այդ դժգոհությունը: Սակայն նրանց անկարողությունը՝ համախմբվելու միասնական ճակատով, դարձավ այս գործընթացի առաջին խոչընդոտը:

Աղազարյան, Ասլանյան և Մարուքյանի առաջադրում. Ներքին խռովություն

Իմպիչմենթի գործընթացի ֆոնին անսպասելիորեն ակտիվություն ցուցաբերեցին «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունից հեռացված պատգամավորներ Հովիկ Աղազարյանը և Հակոբ Ասլանյանը: Նրանք, խզելով կապերը Փաշինյանի հետ, առաջադրեցին Էդմոն Մարուքյանին որպես վարչապետի թեկնածու: Այս քայլը բազմաթիվ հարցեր առաջացրեց, քանի որ Մարուքյանը, ով եղել է «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության ղեկավար և Փաշինյանի կողմնակից 2018-ի հեղափոխության ժամանակ, մինչև 2024 թվականի մարտը զբաղեցրել էր Հայաստանի հատուկ հանձնարարություններով դեսպանի պաշտոնը՝ նշանակված հենց Փաշինյանի կողմից:

Աղազարյանի և Ասլանյանի կողմից Մարուքյանի առաջադրումը ընդդիմության կողմից ընկալվեց որպես անընդունելի: «Պատիվ ունեմ» դաշինքի ղեկավար Հայկ Մամիջանյանը հայտարարեց, որ Մարուքյանը «ոչնչով չի տարբերվում ներկայիս ղեկավարությունից» և կրում է նույն պատասխանատվությունը երկրի ճգնաժամային վիճակի համար: Այս դիրքորոշումը ցույց տվեց ընդդիմության ներքին բաժանումները. նույնիսկ Փաշինյանի դեմ ընդհանուր նպատակի դեպքում նրանք չկարողացան համաձայնության գալ միասնական թեկնածուի շուրջ: Աղազարյանի և Ասլանյանի քայլը նաև ընդգծեց «Քաղաքացիական պայմանագրի» ներքին ճեղքվածքները, որոնք սկսվել էին 2024-ի վերջին, երբ Փաշինյանը պահանջել էր նրանց հրաժարականը խորհրդարանից՝ մեղադրելով պետական գաղտնիքներ արտահոսելու մեջ:

ՀՀԿ և «Պատիվ ունեմ». Համբարձումյանի առաջադրում և ռազմավարական ձախողում

Ի պատասխան Մարուքյանի առաջադրման՝ ՀՀԿ-ն և «Պատիվ ունեմ» դաշինքը, Սերժ Սարգսյանի ղեկավարությամբ, առաջ քաշեցին Մասիսի քաղաքապետ Դավիթ Համբարձումյանին: Այս ընտրությունը, սակայն, միայն խորացրեց ընդդիմության ճգնաժամի մասին ընկալումները: Համբարձումյանը, չնայած իր տեղական մակարդակի հաջողություններին, չունի համապետական ճանաչում կամ քաղաքական ծանրություն: Նրա առաջադրումը կարող էր լինել Սարգսյանի փորձ՝ ներկայացնելու «նոր դեմք», որը զերծ է ՀՀԿ-ի կոռուպցիոն անցյալի պիտակից, սակայն այն ընկալվեց որպես ընդդիմության կադրային սղության վկայություն:

Համեմատության համար՝ 2021-ի ընտրություններում «Պատիվ ունեմ» դաշինքը առաջադրել էր Արթուր Վանեցյանին՝ ԱԱԾ նախկին տնօրենին, ով, չնայած իր վիճահարույց անցյալին, ավելի ճանաչելի էր: Վանեցյանի առաջադրումը, սակայն, ձախողվեց՝ մասամբ ընտրողների մոտ «նախկինների» վերադարձի մտավախության, մասամբ էլ ընդդիմության ներքին մրցակցության պատճառով: Համբարձումյանի ընտրությունը ցույց է տալիս, որ Սարգսյանը փորձել է խուսափել նման սխալներից, սակայն նրա թեկնածությունը չունի այն խարիզման կամ ազդեցությունը, որն անհրաժեշտ է Փաշինյանի դեմ լուրջ մարտահրավեր նետելու համար:

Ընդդիմության սպառում. Քաղաքական ճգնաժամի արմատները

Այս իրադարձությունները բացահայտում են Հայաստանի ընդդիմության երեք հիմնական խնդիրները. մասնատվածություն, կադրային ճգնաժամ և հանրային վստահության բացակայություն:

1. Մասնատվածություն: Իմպիչմենթի գործընթացը ձախողվեց, քանի որ ընդդիմությունը չկարողացավ համաձայնության գալ միասնական թեկնածուի շուրջ: «Հայաստան» դաշինքը, օրինակ, հայտարարել էր, որ պատրաստ է տրամադրել իր 28 ձայնը Փաշինյանի դեմ, սակայն Աղազարյանի և Ասլանյանի կողմից Մարուքյանի առաջադրումը խափանեց այդ ջանքերը: «Պատիվ ունեմ» դաշինքի կողմից Համբարձումյանի առաջադրումը միայն խորացրեց այդ բաժանումները:

2. Կադրային ճգնաժամ: Ընդդիմության կողմից ներկայացված թեկնածուները՝ Մարուքյանը և Համբարձումյանը, արտացոլում են նոր, համոզիչ առաջնորդների բացակայությունը: Մարուքյանի կապը Փաշինյանի հետ նրան դարձնում է անընդունելի ընդդիմության ավանդական թևի համար, մինչդեռ Համբարձումյանի անփորձությունը համապետական մակարդակում նրան դարձնում է թույլ թեկնածու:

3. Հանրային վստահության բացակայություն: Հայաստանի հանրությունը, ինչպես ցույց է տալիս հանրային տրամադրությունների դինամիկան, հոգնել է ինչպես Փաշինյանի կառավարությունից, այնպես էլ «նախկինների»՝ ՀՀԿ-ի և Քոչարյանի հետ կապված ընդդիմությունից: 2024-ի բողոքի ակցիաները, օրինակ՝ Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի գլխավորությամբ, ցույց տվեցին, որ հանրային դժգոհությունը կա, սակայն ընդդիմությունը չի կարողանում այն վերածել քաղաքական կապիտալի: Համբարձումյանի առաջադրումը, որը կապված է Սարգսյանի հետ, ամենայն հավանականությամբ կընկալվի որպես հին ռեժիմի վերադարձի փորձ:

   
   

Փաշինյանի դիրքը. Ճգնաժամի ֆոնին կայունություն

Չնայած ընդդիմության ջանքերին՝ Փաշինյանի դիրքը մնում է համեմատաբար կայուն: «Քաղաքացիական պայմանագիրը» պահպանում է խորհրդարանական մեծամասնությունը, իսկ ընդդիմության ձախողումը՝ միասնական ճակատ ձևավորելու հարցում, նրան տալիս է ռազմավարական առավելություն: Փաշինյանի կողմից Աղազարյանի և Ասլանյանի դեմ ձեռնարկված քայլերը, ներառյալ նրանց կուսակցությունից հեռացումը և Աղազարյանի դեմ քրեական գործի հարուցումը, ցույց են տալիս նրա վճռականությունը՝ վերահսկելու ներքին ընդդիմությունը: Ավելին, Փաշինյանի արտաքին քաղաքական մանևրները, ինչպիսիք են ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների խորացումը և Ռուսաստանի հետ հեռավորության պահպանումը, նրան թույլ են տալիս պահպանել որոշակի աջակցություն արևմտամետ ընտրողների շրջանում:

Ընդդիմության վերջնախաղ

Հայաստանի ընդդիմության կողմից սկսված իմպիչմենթի գործընթացը, որը նշանավորվեց Ղազարյանի և Մալյանի նախաձեռնությամբ, Աղազարյանի և Ասլանյանի կողմից Մարուքյանի առաջադրմամբ, և ՀՀԿ-ի կողմից Համբարձումյանի ներկայացմամբ, բացահայտեց քաղաքական դաշտի խորքային ճգնաժամը: Ընդդիմությունը, չնայած հանրային դժգոհության առկայությանը, սպառել է իր ռեսուրսները՝ առաջարկելու համոզիչ այլընտրանք: Նրանց մասնատվածությունը, կադրային սղությունը և «նախկինների» հետ կապված բացասական ընկալումները խոչընդոտում են Փաշինյանի դեմ լուրջ մարտահրավեր նետելուն:

Հայաստանի քաղաքական ապագան կախված է նրանից, թե արդյոք ընդդիմությունը կկարողանա գտնել նոր առաջնորդներ և ծրագրեր, որոնք կգրավեն հանրության վստահությունը՝ առանց անցյալի սխալները կրկնելու: Առայժմ, սակայն, այս վերջին իմպիչմենթի փորձը միայն ընդգծում է ընդդիմության սպառվածությունը և Փաշինյանի՝ ճգնաժամի մեջ կայուն մնալու կարողությունը: